Η επόμενη μέρα μετά τον κορωνοϊο

3
  1.  Που βρισκόταν ο κόσμος μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του 2007 και δύο χρόνια μετά

Τις συνθήκες για το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης τις δημιούργησαν μακροικονομικοί παράγοντες. Ασιατικές χώρες με την Κίνα σε πρωταγωνιστικό ρόλο, συσσώρευσαν σημαντικά πλεονάσματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών τους. Παράλληλα πετρελαιοπαραγωγικές  χώρες , συσσώρευσαν σημαντικά πλεονάσματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών διότι η τιμή του μαύρου χρυσού έφτασε στα ύψη.

Την ίδια ώρα τα ισοζύγια των ανεπτυγμένων χωρών και κυρίως τω ΗΠΑ παρουσίαζαν την αντίθετη εικόνα , εμφανίζοντας ελλείμματα.

Οι πλεονασματικές χώρες έλεγχαν επίσης τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, κυρίως έναντι του δολαρίου με αποτέλεσμα να επενδύουν   τα κεφάλαια που διέθεταν σε ομόλογα των ελλειμματικών  χωρών και κυρίως των ΗΠΑ με αποτέλεσμα οι μαζικές αυτές επενδύσεις μείωσαν το πραγματικό επιτόκιο στις ανεπτυγμένες χώρες ως το 1%.

Τα χαμηλά επιτόκια οδήγησαν σε ραγδαία πιστωτική επέκταση με παράλληλη χαλάρωση της αυστηρότητας των κανόνων.

Σημαντικό μέρος της πιστωτικής επέκτασης επηρέασε την αγορά κατοικίας (κυρίως λόγω της πολιτικής του Προέδρου Κλίντον), με αποτέλεσμα μέχρι το 2006 να διπλασιαστούν οι τιμές κατοικιών.

Οι δανειστές δεν ενδιαφέρονταν για την ποιότητα των δανείων καθότι τιτλοποιούσαν τα στεγαστικά ενυπόθηκα δάνεια και τα πωλούσαν στη συνέχεια. Στον τομέα αυτό πρωτοπόρησε η Fannie Mae, εξαρτώμενη από την κυβέρνηση των ΗΠΑ οργανισμός, που αγοράζει ενυπόθηκες απαιτήσεις από τις τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, ταμιευτήρια κτλ.

Το νέο προϊόν , ή αλλιώς CDO προσέφερε μερίδια από τις πληρωμές από μία ομάδα υποθηκών , αλλά όλα τα μερίδια δεν ήταν ίσα.

Οι οργανισμοί αξιολογήσεως κατέτασσαν τα CDO στην ανώτερη βαθμίδα ΑΑΑ με αποτέλεσμα να τα προτιμούν πολλοί θεσμικοί επενδυτές, ασφαλιστικά ταμεία, συνταξιοδοτικά  ταμεία που δεν αγόραζαν τίποτα άλλο πλην χρεογράφων με διαβάθμιση ΑΑΑ. Όσο οι τιμές των κατοικιών ανέβαιναν όλοι ήταν ευτυχισμένοι για τις υψηλές αποδόσεις.

Το καπιταλιστικό σύστημα δεν διακρίνεται για την ισορροπία του και είναι εξαρτημένο από την συμπεριφορά των ανθρώπων, ενυπάρχει επομένως η ανισορροπία και δεν είναι εύκολο να προβλέψει κάποιος μακροχρόνια την κατάσταση που θα βρεθεί η οικονομία. Πάντως το σημαντικότερο είναι η εμπιστοσύνη στο σύστημα.

Το δεύτερο που οφείλουμε να γνωρίζουμε όσον αφορά την χρηματοπιστωτική κρίση είναι ότι το κραχ των χρηματιστηριακών αξιών οδήγησε σε χρεοκοπία, τις τράπεζες σε ύφεση, και τελικά υψηλά επιτόκια και υποτίμηση του νομίσματος. Όλα αυτά οδήγησαν επί πλέον υγιείς επιχειρήσεις σε χρεοκοπία , πολιτική αστάθεια και βέβαια μεγάλη ανισότητα μεταξύ πολιτών.

Έχοντας παγκοσμιοποίηση, το χρηματοπιστωτικό σύστημα επενδύει σε ολόκληρο τον κόσμο, χρησιμοποιώντας σε μεγάλο βαθμό τη μόχλευση.

Με τη χρηματοπιστωτική κρίση πτωχεύσαν κερδοσκοπικά κεφάλαια, τράπεζες, η ασφαλιστική AIG κρατικοποιήθηκε για να μην πτωχεύσει. Αυτό συνέβη και στην ΕΕ και Ελλάδα που αναγκάστηκαν να αναχρηματοδοτήσουν τις τράπεζες τους.

Η ανεργία στην Αμερική έφτασε στο 7%. Το χρηματιστήριο έπεσε στις 8000 μονάδες. Η FED μείωση το βασικό επιτόκιο στο 1%. Η τράπεζα της Αγγλίας στο 1,5%   και η ΕΚΤ στο 2%.

Πτώχευσε κατά την κρίση η Chrysler, τρίτη σε μέγεθος αυτοκινητοβιομηχανία στον κόσμο. Τέθηκε σε εκκαθάριση και πολλά περιουσιακά στοιχεία αποκτήθηκαν από την FIAT σε πολύ χαμηλή τιμή.

Η αυτοκινητοβιομηχανία General Motors, σύμβολο των ΗΠΑ, χρεοκόπησε και οι πιστωτές της συναίνεσαν σε κούρεμα 90 % και η κυβέρνηση των ΗΠΑ διέθεσε περί τα 50δις. δολάρια μόνο για το λειτουργικό κεφάλαιο. Προστέθηκαν άλλα 4 εκατομμύρια άνεργοι.

Στην Ευρώπη η κρίση διογκώνεται απειλώντας το ευρωσύστημα. Οι τράπεζες πτωχεύουν πολύ πιο γρήγορα από το ελληνικό δημόσιο, στο οποίο προστίθεται το ιρλανδικό δημόσιο, το ισπανικό, το πορτογαλικό, ενώ και οι υπόλοιπες οικονομίες της Ευρώπης , κυρίως του Νότου βρίσκονται παραπαίουσες στη δίνη της κρίσης.

Οι οικονομίες του τρίτου κόσμου έμειναν ανέγγιχτες από την κρίση. Γι αυτό η Κίνα, Ινδία και Νότια Κορέα αναφέρονται στην κατάρρευση του 2008 ως «ατλαντική κρίση» .

Ο τρίτος κόσμος βρέθηκε αντιμέτωπος με μια βαθιά κρίση , που προκλήθηκε από τις τιμές των τροφίμων – επί παραδείγματι η τιμή του ρυζιού αυξήθηκε κατά 217%, του σιταριού 136%, του καλαμποκιού κατά 125% και της σόγιας 107%.

Τελικά κατά τη άποψή μας για την κρίση του 2008 , η σημαντικότερη αιτία συνδέεται αναπόσπαστα με τη σταδιακή μετατόπιση των στόχων του διεθνούς χρηματοπιστωτικού τομέα, από τη χρηματοδότηση της παγκόσμιας οικονομίας, του εμπορίου και των παραγωγικών επενδύσεων ήταν η βραχυχρόνια κερδοσκοπία.

Τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Lehman Brothers, η οποία με αξιολόγηση ΑΑΑ μετά από μία εβδομάδα πτώχευσε.

Ευρωπαϊκή κρίση και το θεσμικό πλαίσιο της νομισματικής ένωσης είχε σαν συνέπεια να πληγεί το σύνολο της ΕΕ εκτός βέβαια της Γερμανίας. Η πολιτική της ΕΚΤ απέτυχε παταγωδώς ,καθώς, και αυτή των κεντρικών  των κρατών μελών. Εδώ θα αναφέρω ένα παράδειγμα για την πολιτική ανευθυνότητα της Γερμανίας, η οποία δεν επέδειξε ούτε ίχνος αλληλεγγύης. Επεδίωξε να χορηγηθούν στην Ισπανία 60 δις. Ευρώ και στην Ελλάδα αντίστοιχα για την διάσωση των τραπεζών. Για την μεν Ισπανία επεδίωξε να μην υπολογισθούν στο Δημόσιο χρέος, ενώ για την Ελλάδα υπολογίσθηκαν και μπήκαμε στα μνημόνια.

 

2.1 Που βρισκόταν ο κόσμος μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008  

 

ΗΠΑ: Επιτόκια σε μηδενικά επίπεδα. Η FED έχει τυπώσει χρήμα περισσότερο από 3,5 τρις. δολάρια. Ρυθμός ανάπτυξης 2%, ανεργία 12%

ΕΥΡΩΖΩΝΗ: Παρατεταμένη ύφεση και διαρκώς αυξανόμενη ανεργία με εκρηκτικές διαστάσεις, κυρίως στις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας (Ελλάδα 28%), εμμονή της Γερμανίας στην πολιτική λιτότητας. Ανάπτυξη ΕΤΤ 0,9%, ανεργία 1.3%

ΒΡΕΤΑΝΙΑ: Επιβράδυνση της οικονομίας, υποχώρηση της Βιομηχανικής παραγωγής, ανάπτυξη 2%, εκτόξευση του ελλείμματος, καθώς υποχώρησε έναντι του δολαρίου.

ΙΑΠΩΝΙΑ: Ανάπτυξη 1,7%, εκτύπωση χρήματος από την Κεντρική Τράπεζα της Ιαπωνίας και βέβαια υποχώρηση του γιεν έναντι του δολαρίου και του ευρώ, καθιστώντας φτηνότερες τις εξαγωγές- ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

ΡΩΣΙΑ: H κάμψη της παγκόσμιας ζήτησης σε πρώτες ύλες και εμπορεύματα προκάλεσε σημαντικά προβλήματα στη Ρωσία καθότι η οικονομία της βασίζεται κυρίως στις εξαγωγές πρώτων υλών, πετρελαίου, φυσικού αερίου και πάσης φύσεως μέταλλα. Ανάπτυξη 3,9%.

ΚΙΝΑ: H εντυπωσιακή ανάπτυξη που είχε η Κίνα οφειλόταν σε μια έκρηξη εξαγωγών και επενδύσεων σε υποδομές και εργοστάσια και ακίνητη περιουσία . Το τελευταίο πενταετές πρόγραμμα που εφήρμοσε η Κίνα με στόχο να μετακομίσει, το κέντρο βάρους από τις εξαγωγές στην εσωτερική κατανάλωση. Ανάπτυξη 7%.

Παρατηρούμε με την ανάλυση ότι η κρίση ξεκίνησε από τις ΗΠΑ μεταδόθηκε στο παγκόσμιο σύστημα και άφησε ανέγγιχτη την Κίνα , Ινδία, Ρωσία και πετρελαιοπαραγωγικές  χώρες λόγω της σημαντικής αύξησης της του μαύρου χρυσού.

 

2.2 Που βρίσκεται ο κόσμος σήμερα (2020) κατά την κρίση του κορωνοϊου και συγκριτικά στοιχεία με την χρηματοπιστωτική κρίση του 2007

 

Τα σημαντικά γεγονότα στις ΗΠΑ ανησυχούν τη Wall Street και καταδεικνύουν τις σφοδρές επιπτώσεις στην αμερικάνικη οικονομία.

2.1    Οι αιτήσεις για επιδόματα ανεργίας αυξήθηκαν αφού τη τελευταία εβδομάδα υποβλήθηκαν επιπλέον 5 εκ., φτάνοντας ο συνολικός αριθμός των ανέργων στα 22 εκ., 6,6%, διαγράφοντας ουσιαστικά τις θέσεις εργασίας που δημιουργηθήκαν τα τελευταία 11 χρόνια.

2.2    Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Εμπορίου οι κατασκευές κατοικιών τον Μάρτιο σημείωσαν πτώση 22,3%

2.3    Σύμφωνα με τα στοιχεία της FED η κατασκευαστική και βιομηχανική παραγωγή κατέγραψαν πτώση 6,3 % και 5,4 % τον Μάρτιο. Οι μεγαλύτερες πτώσεις από το 1946

2.4    Οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου σημείωσαν αρνητικό ρεκόρ –8,7% το μήνα Μάρτιο.

2.5    Η εμπιστοσύνη στην οικοδομική δραστηριότητα (δείκτης) έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο από του Ιουνίου του 2008

2.6    Ο βιομηχανικός δείκτης υποχώρησε το μήνα Μάρτιο -78,2 % που αποτελεί το χειρότερο σημείο τόσο κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης ύφεσης 1929, όσο κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008

2.7    H ανεργία αυξήθηκε το μήνα Μάρτιο σε 5,2% από 3,5% τον Φεβρουάριο και εκτιμάται ότι θα αυξηθεί τουλάχιστον στο 14%

2.8    Το ΑΕΠ των ΗΠΑ προβλέπεται να μειωθεί τουλάχιστον -18%

2.9    Με κατάρρευση  απειλούνται οι αμερικανικές σχιστολιθικές λόγω της (βουτιάς) της τιμής του μαύρου χρυσού. Στις 33 μεγαλύτερες σχιστολιθικές εταιρείες πρέπει να αποπληρώσουν 70 δις. δολάρια  μέχρι το 2024 όταν το κόστος για να επιβιώσουν  πρέπει η τιμή του πετρελαίου να ανέρχεται σε τουλάχιστον 50 δολ/βαρέλι. Αυτή τη στιγμή 20 δολ /βαρέλι. Μη βιώσιμος ο κλάδος

2.10        Εκτύπωση δολαρίων 2,5 τρις από την FED είναι σταγόνα στον ωκεανό.

 

ΕΥΡΩΖΩΝH

H οικονομία της Ευρωζώνης βρίσκεται ήδη στη βαθύτερη ύφεση που έχει καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση του Reuters, με τους οικονομολόγους διεθνώς να έχουν ήδη αποτιμήσει μια ιδιαίτερα ζοφερή προοπτική για τις οικονομίες της περιοχής και να ανησυχούν ότι η ύφεση θα μπορούσε να είναι ακόμη χειρότερη λόγω των lockdown. Και όλα αυτά παρά τη δέσμευση της ΕΚΤ να αγοράσει assets αξίας άνω του 1 τρις ευρώ. Το β’ τρίμηνο θα μειωθεί το ΑΕΠ της ευρωζώνης τουλάχιστον κατά -6%, πολλές εταιρείες δε θα επιβιώσουν, η ανεργία θα αυξηθεί και θα έχουμε ένα υπαρξιακό δίλλημα για την ΕΕ από την οποία θα κριθεί το μέλλον της και εκείνο ολόκληρου του κόσμου, τόνισε στο πασχαλινό του μήνυμα ο πάπας Φραγκίσκος, καλώντας την ΕΕ να υιοθετήσει καινοτόμες λύσεις. Η άρνηση τα Γερμανίας και άλλων βόρειων χωρών να προχωρήσουν σε ριζοσπαστικά μέτρα ενεργητικής αλληλεγγύης έχει φέρει την ΕΕ στα πρόθυρα υπαρξιακής κρίσης από την κρίση χρέους του 2008, την πρόκληση του προσφυγικού το 2015 και τη δοκιμασία του Brexit.

«Σε τι χρειάζεται λοιπόν η ΕΕ αν δεν αποδείξει, στην εποχή του κορωνοϊου, ότι οι ευρωπαίοι μάχονται από κοινού για ένα κοινό μέλλον» αναρωτιέται ο Γιούργκεν Χάμπερμας. Ο Γερμανός φιλόσοφος κατηγορεί και τα δύο κόμματα για εγωκεντρισμό (συνασπισμού) οικονομικό εθνικισμό καθότι ακόμη και σήμερα οι Μέρκελ και Σολτς μένουν πεισματικά αγκυροβολημένοι στην πολιτική που ακολούθησαν στην κρίση της προηγούμενης δεκαετίας.

Δεν ωφελεί κατά την άποψή μας η απόφαση για αγορά ομολόγων ύψους 750δις σαν ένεση ρευστότητας και πρόσφατη απόφαση των EUROGROUP για πακέτο ύψους 540δις μέσω ESM, ΕΤ επενδύσεων και τον μηχανισμό SURE.

Σε περίπτωση που δεν εκδοθεί κορωνοομόλογο πάνω από 2 τρις ευρώ και να δοθεί ως βοήθεια σε όλες τις χώρες χωρίς να περνάει στο δημόσιο χρέος κάθε χώρας η ΕΚΤ θα διαλύσει τα δύο βασικά δεδομένα που ανέδειξε η κρίση είναι ότι είμαστε ίσοι και κανείς από εμάς δεν είναι μόνος, χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον. Αυτά που ζούμε αναπόφευκτα ορίζουν και την απάντηση που δίνουμε στην Ευρώπη.

Μπορεί να επιτευχθεί έξοδος από την κρίση αν συνεργαστούμε όλοι μαζί. Ο τρόπος ζωής μας έχει επηρεαστεί αλλά όχι ο αξίες στις οποίες βασίζεται η ΕΕ.

 

ΙΑΠΩΝΙΑ

Η Ιαπωνία και το σχέδιο της κυβέρνησης είναι να μεταφέρουν την παραγωγή των προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας και την παραγωγή των υπόλοιπων προϊόντων σε άλλες χώρες της Ασίας, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση της χώρας από την κινεζική παραγωγή, πήρε απόφαση και επιδοτεί τις βιομηχανίες με 2,2 δις δολάρια για μετεγκατάσταση στην Ιαπωνία.

Ανάπτυξη 1,8%, ανταγωνιστικό πλεονέκτημα η υποχώρηση του γιέν έναντι του δολαρίου και ευρώ. Σε περίπτωση χρηματοοικονομικού προβλήματος έχει τη δυνατότητα να τυπώνει χρήμα με υποχώρηση του γιέν έναντι του δολαρίου και ευρώ και αύξηση του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος.

Το παράδειγμα της Ιαπωνίας (μεταφορά από Κίνα βιομηχανικών μονάδων) πιθανόν να ακολουθήσει και η ΗΠΑ. Αυτό το παγκοσμοποιημένο μοντέλο, δε μπορεί να δουλέψει πλέον με αυτή τη μορφή. Απομόνωση των κρατών και της βιομηχανίας για μείωση της ανεργίας και συρρίκνωση της κινέζικης παραγωγής.   

 

 ΡΩΣΙΑ

H κάμψη της παγκόσμιας ζήτησης σε πρώτες ύλες και εμπορεύματα προκαλεί σημαντικά προβλήματα στη Ρωσία αφού η οικονομία της βασίζεται κυρίως στις εξαγωγές πρώτων υλών, πετρέλαιο (κόστος 52 δολ. το βαρέλι  σημερινή τιμή 20 δολ.) και αέριο. Ανάπτυξη προβλέπεται -1,2%.

 

ΙΝΔΙΑ

Ινδία το ΑΕΠ αυξάνεται κατά 5% και οι επενδύσεις σε παλιό εξοπλισμό κατά 7%. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι έχει σημαντικά υψηλή τεχνολογία, αλλά μεγάλη εξάρτηση από ΗΠΑ και ο,τι αυτό σημαίνει.

 

ΚΙΝΑ

Η Κίνα ευνοείται πάλι με τη μείωση κόστους λόγω πετρελαίου (20 δολ. το βαρέλι), θα συνεχίσει να έχει ανάπτυξη πάνω από 5%. Ο κορωνοϊος εκτός από τις τεράστιες υγειονομικές επιπτώσεις έχει και μεγάλες οικονομικές συνέπειες για τη διεθνή κοινότητα, καθώς συνειδητοποίησε πόσο εξαρτάται από την Κίνα. Η κρίση σύμφωνα με πολλούς οικονομολόγους, εξανάγκασε πολλές κυβερνήσεις σε επανεξέταση της εξάρτησης τους από την Κίνα ως παγκόσμιο κόμβο παροχών. Το αμερικανικό «FORBES» χαρακτηρίζει την πανδημία του κορωνοϊου «κύκνειο άσμα» της Κίνας ως τόπου παραγωγής αγαθών για ολόκληρο τον πλανήτη. Εν μέσω πανδημίας οι ευρωπαϊκές χώρες ακόμη και η ΗΠΑ, έμειναν χωρίς μάσκες, χωρίς γάντια και αντισηπτικά. Από το 2011 πολλοί ιθύνοντες στον τομέα του φαρμάκου δεν έπαψαν να καταγγέλουν τις αρνητικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και της υπερβολικής μετεγκατάστασης φαρμάκων και άλλων προϊόντων λόγω κόστους παραγωγής.   

 

2.3 Πολιτική στην παγκοσμιοποίηση και ο παγκόσμιος Ηγέτης

 

Ο φόβος είναι η φυσιολογική αντίδραση στον κίνδυνο. Κύριο στοιχείο της διαχείρισης του είναι η προσπάθεια να μην εξελιχτεί σε πανικό.

Τα πράγματα στις ΗΠΑ με τον πρόεδρο Τραμπ να έχει τον απόλυτο έλεγχο των Ρεπουμπλικάνων, να απολύει δημοσίους υπαλλήλους που δεν του είναι απολύτως πιστοί, στελεχώνοντας τις υπηρεσίες με άτομα απολύτως άσχετα με τα καθήκοντα τους, το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι ο εαυτός του και η εξουσία. Μου θυμίζει τον Νέρωνα ο οποίος έπαιζε βιολί ενώ η Ρώμη καιγόταν. (Να αναφέρω εδώ την προσφορά του Τραμπ σε Γερμανό επιστήμονα 1δις και την απαγόρευση των πτήσεων από ΕΕ δίχως καν να ενημερώσει τους Ευρωπαίους. Κλιματική αλλαγή, αποχώρηση από το Παρίσι. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, σταμάτησε τη χρηματοδότηση.)

Η απάνθρωπη ενίσχυση των κυρώσεων στο πληττόμενο από την πανδημία Ιράν, η ρήξη της ενότητας των G7 λόγω της ρατσιστικής επιμονής στη χρήση του όρου «ιός του Ουχάν».

Η αδυναμία των ΗΠΑ του Τραμπ να αναλάβουν κάτω από τις κρίσιμες αυτές περιστάσεις ένα παγκόσμιο ηγετικό ρόλο είναι εκκωφαντική.

Ο κορωνοϊος εξερράγη στον πλανήτη την ώρα που έφθανε στον πλανήτη το αδιαμφισβήτητο τέλος της ηγεμονίας των ΗΠΑ ως μοναδική υπερδύναμη.

Η διεθνής τάξη μεταβαίνει από το μονοπωλιακό στο πολύπλοκο σύστημα με την Κίνα να συνιστά την πιο επιφανή πρόκληση για τις ΗΠΑ. Μπορεί να δει κανείς τη σύγκρουση στον ψηφιακό τομέα με την Κίνα και τον πόλεμο για την HUAWEI, καθότι με τον κορωνοϊο η Κίνα προσπαθεί να αυτοπροβληθεί ως παράδειγμα προς μίμηση. Όντας η πρώτη χώρα που κατάφερε προς το παρόν να φρενάρει τον κορωνοϊο . Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η Κίνα θα επιλέξει να καλύψει το ηγεμονικό κενό που έχει αρχίσει να δημιουργείται αν δεν έχει δημιουργηθεί ήδη μέσω της εξαγωγής ιδεών και μοντέλων που θα αναμορφώσουν την αρχιτεκτονική του διεθνούς συστήματος όπως έκαναν οι ΗΠΑ στο παρελθόν.

Η Ευρώπη με τον ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας θα πρέπει να επιδιώξει περισσότερο την αυτονόμηση της και να λειτουργήσει ως τρίτος πόλος στο παγκόσμιο σύστημα. Η Ευρώπη θα πρέπει να διατηρήσει και να αναβαθμίσει το πολυμερές σύστημα κανόνων. Ευθύνη της Ευρώπης είναι να δώσει ώθηση στην πολυμέρεια G20.

H έλλειψη ξεκάθαρης ηγεσίας μπορεί να οδηγήσει όμως στην ξεκάθαρη απομόνωση του πολυμερούς συστήματος που λειτουργεί βάσει κανόνων.     

Πέρα από την κρίση μένει να διαφανεί για την Ευρώπη αν θα βγει ενισχυμένη από την κρίση ή θα διαλυθεί.

Η κρίση πρέπει να μας διδάξει ότι πρέπει να υπάρξει αλληλεγγύη μεταξύ των χωρών της Ευρώπης και να πάψει ο ηγεμονισμός της Γερμανίας. Έξαλλου και η Γερμανία και οι βόρειες χώρες αντιμετωπίζουν σημαντικά οικονομικά προβλήματα και δεν θα πρέπει να αφήσουν τον Νότο που αντιμετωπίζει τεράστια οικονομικά προβλήματα και υψηλό χρέος δίχως αλληλεγγύη διότι είναι και προς το συμφέρον του βορρά.

Στις συνθήκες που ζούμε σε ένα παγκοσμιοποιημένο οικονομικό σύστημα χρειάζεται συντονισμός μεταξύ των Ευρωπαίων και συμβιβασμός Βορρά – Νότου. Στην πορεία θα φανεί ότι η ζυγαριά γέρνει υπέρ του Νότου. Είναι απαραίτητο να εκδοθεί ευρωομόλογο δίχως να περνάει στο χρέος του κράτους μέλους. Χωρίς ένα αποφασιστικό πακέτο παρέμβασης άνω των 2 τρις ευρώ με κανόνες και έμφαση στην ανάπτυξη, όλη η Ευρώπη θα παρουσιάσει ύφεση μέχρι και 8%.

Σε πολλές κοινωνίες η ισορροπία που επικρατεί στον έναν ή τον άλλο τομέα δημόσιας πολιτικής είναι ταυτόχρονα αντιπαραγωγική και αρκετά σταθερή. Ένα σύστημα με δυσβάσταχτο κόστος για τις επιχειρήσεις (μεταφέρουν την έδρα τους) και τόσο τρομακτικά κενά  πρόσβασης για δεκάδες εκατομμύρια πολίτες. Τα κοινωνικά συστήματα δεν σχεδιάζονται απόλυτα, μοιάζουν περισσότερο με ζωντανούς οργανισμούς.

Η Ευρώπη μπορεί και πρέπει το παράδειγμα των ΗΠΑ και να επιλέξει προώθηση της ανάπτυξης και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Όταν ξεκίνησε το EURO με τις πολιτικές δημιουργήθηκε ένα χάσμα ανταγωνιστικότητας υπέρ του Βορρά και εναντίον του Νότου με τα ισοζύγια πληρωμών θετικά του Βορρά αρνητικά του Νότου με τα αποτελέσματα να τα βιώνει ο Νότος μια 20ετία.

 

ΕΛΛΑΔΑ

Διαβλέπω ευκαιρία για την Ελλάδα και η οικονομία μας θα ανακάμψει πιο γρήγορα από τις άλλες χώρες. Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται στο ότι η οικονομία μας έχει αναπτυχθεί οριζόντια μη βασισμένη στο σύστημα που σημαίνει γρήγορες αλλαγές.

Προϋποθέσεις: Η ύφεση να μην ξεπεράσει το -8%. Η Ευρώπη να δείξει αλληλεγγύη  στις Νότιες χώρες δίνοντας χρήματα από το Ευρωπαϊκό Ταμείο (επιδότηση) δίχως να περνάει στο χρέος. Να γίνει bad-bank ευρωπαϊκή για τα κόκκινα δάνεια έτσι ώστε να αποσυμφορηθούν οι τράπεζες. Τελικά να γίνει διαγραφή ενός μέρους του χρέους για ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς.

Η Ελλάδα πρέπει να αποβάλλει το παλαιό μοντέλο του κρατισμού και να δημιουργήσει ένα καινούριο παραγωγικό, ανταγωνιστικό με διεθνή στάνταρ επιχειρηματικά για την κοινωνία και τους πολίτες.

Υπάρχει παγκοσμίως υψηλή ρευστότητα η οποία θα αναζητήσει νέες ευκαιρίες για επενδύσεις αμέσως μετά την κρίση. Η Ελλάδα έχει το χαρακτηριστικό να έχει χαμηλότερα κόστη από τις αναπτυγμένες οικονομίες και βέβαια χαμηλότερες αξίες, άρα είναι ελκυστικότερη για νέες επενδύσεις.

Η χαμένη αξιοπιστία της χώρας στην ευρωπαϊκή και διεθνή σκακιέρα  αλλάζει αφού και η ελληνική κοινωνία είναι συμμέτοχος των θετικών εξελίξεων και το κράτος να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Μετά την κρίση θα πρέπει στην Ελλάδα να μειωθεί η γραφειοκρατία διότι είναι φρένο στην ανάπτυξη και στην κοινωνία των πολιτών. Στην Ελλάδα λοιπόν απαιτείται ένα κοινωνικό συμβόλαιο που θα διασταυρώνεται με όλους τους ευρωπαίους.

 

Το πολιτικό σύστημα

 

Διαπλοκή και διαφθορά είναι στη φύση του ανθρώπου και μόνο ένας τρόπος υπάρχει να κατασταλούν. Το πολιτικό μας σύστημα πρέπει να γίνει πρωθυπουργικοκεντρικό (και είναι) και επιπλέον να διορίζονται τεχνοκράτες ως μέλη της  κυβέρνησης εξωκοινοβουλευτικοί άνθρωποι καταξιωμένοι με γνώσεις στον τομέα τους χρησιμοποιούνται, δηλαδή η κάθε κυβέρνηση να διαθέτει τεχνοκράτες και επιστήμονες υπουργούς.

Με αυτό τον τρόπο θα λείψουν οι ευκαιρίες στους εκλεγμένους προς ιδίου πλουτισμού όπως συνέβαινε παλαιότερα.

Οι βουλευτές ακόμα θα μπορούσαν να είναι 150 αλλά ποιος τολμάει να θέσει ένα παρόμοιο θέμα. Στις συνθήκες που ζούμε σε ένα παγκοσμοποιημένο οικονομικό σύστημα απαιτείται συντονισμός, προσπάθεια από τους G20 για να υπάρξουν συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Η περίοδος της παγκόσμιας διακυβέρνησης από τις ΗΠΑ έχει παρέλθει, η Κίνα και το αυταρχικό μοντέλο της δεν ενδείκνυται για τις χώρες και η Ευρώπη για ισορροπία στο παγκόσμιο σύστημα πρέπει να παίξει τον ρόλο της. Για τους πολίτες και την κοινωνία.       

Η τραγωδία του κορωνοϊου μπορεί να μας κάνει πιο ταπεινούς στην ικανότητα μας να ορίζουμε το μέλλον μας και περισσότερο ευαίσθητους να προγραμματίζουμε για την αντιμετώπιση του αναπάντεχου που μπορεί να προκύψει.

 

 3. Πως θα αλλάξει ο κόσμος  και οι ελευθερίες των πολιτών

 

Κατά την άποψή μου όταν περάσει η κρίση θα ζούμε σε ένα διαφορετικό κόσμο από αυτόν που συνηθίσαμε. Οι επιχειρήσεις και τα εκπαιδευτικά συμβούλια ουδέποτε θα συναινούσαν στη διεξαγωγή διαδικτυακών μαθημάτων για τα σχολεία, πανεπιστήμια, επικοινωνία εργαζομένων εξ αποστάσεως και οι κυβερνήσεις να επικοινωνούν και να αποφασίζουν διαδικτυακά.

Οι δρόμοι και οι επιλογές που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι η ολοκληρωτική παρακολούθηση των πολιτών, παγκόσμια αλληλεγγύη και όχι εθνικιστική απομόνωση.

Για να σταματήσει η πανδημία ολόκληροι πληθυσμοί καλούνται να συμμορφωθούν με κατευθυντήριες γραμμές των κυβερνήσεων.

Στην περίπτωση αυτή η κυβέρνηση παρακολουθεί τους πολίτες και τιμωρεί αυτούς που παραβιάζουν τους κανόνες. Έχουν αναπτυχθεί νέα εργαλεία παρακολούθησης  με πανταχού παρόντες αισθητήρες και ισχυρούς αλγόριθμους. Παράδειγμα της Κίνας: Έχουν εγκαταστήσει εκατομμύρια κάμερες παρακολουθώντας τα έξυπνα κινητά , τη θερμοκρασία του σώματος, της ιατρικής τους κατάστασης και με ποιους έρχονται σε επαφή με στόχο να εντοπίσουν τους φορείς του κορωνοϊου καθώς και προειδοποιούν τους πολίτες πόσο κοντά βρίσκονται σε μολυσμένους ασθενείς. Έχουμε τις διαδικτυακές αγορές, τηλεργασία, πολιτική μέσω skype, υπηρεσίες διαδικτυακά, ψυχαγωγία.

Η τεχνολογία παρακολούθησης αναπτύσσεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς πχ. Μέχρι τώρα όταν το δάκτυλό σας άγγιζε την οθόνη η κυβέρνηση ήθελε να μάθει που ακριβώς κλικάρετε. Τώρα θέλει να μάθει τη θερμοκρασία του σώματος. Αν σκεφτούμε ότι θα έχει τη δυνατότητα μια κυβέρνηση να χειραγωγεί το ακροατήριο της και τι θα μπορούσε να γίνει με την προώθηση των προϊόντων μέσω διαδικτύου. Οι αλγόριθμοι θα γνωρίζουν τις προτιμήσεις των καταναλωτών και την πολιτική κατεύθυνση αφού με τους αρτηριακούς παλμούς όταν παρακολουθεί τηλεόραση ή ένα βίντεο, τι με κάνει να γελάω, να κλαίω ή να εξοργίζομαι και βέβαια να ενεργούν ανάλογα οι πολιτικοί για να πηγαίνουμε με την πλευρά τους. 

Καθώς οι κυβερνήσεις όλων των χωρών του κόσμου παίρνουν πρωτοφανή μέτρα για την καταπολέμηση της πανδημίας του κορωνοϊου, εκφράζονται ερωτηματικά ως προς τα όρια των παρεμβάσεων στις ατομικές ελευθερίες και δικαιώματα των πολιτών.

Τα μέτρα και οι παρεμβάσεις που αποφασίστηκαν βάσει του Παγκόσμιου Οργανισμού υγείας και των επιδημιολόγων , αλλού έβαλαν τη χώρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης , ή σε κατάσταση πολιορκίας και τη συν- ακόλουθη αναστολή ισχύος μιας σειράς δικαιωμάτων ή σε άλλες χώρες τα δικαιώματα περιορίστηκαν με νόμους ή με πράξεις νομοθετικού περιεχομένου και προχώρησαν σε εφαρμογή του άρθρου 15 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης δικαιωμάτων του ανθρώπου επικαλούμενοι δημόσιο κίνδυνο.  

Σε κάποια κάποια κράτη, οι κυβερνήσεις επικαλέστηκαν την κρίση για να προσποριστούν υπερεξουσίες κηρύσσοντας επ’ αόριστον κατάσταση έκτακτης ανάγκης , όπως συνέβη στην Ουγγαρία. Ο Βικτώρ Ορμπαν (καθεστώς φασισμού) μέλος της ΕΕ προέβλεψε  επ’ αόριστον κατάσταση αναστολής των νόμων με διατάγματα και την επιβολή ποινής φυλάκισης για διασπορά ψευδών ειδήσεων καταργώντας την ελευθερία του τύπου.

Η αξία του ανθρώπου είναι κατά το Σύνταγμα αδιαπραγμάτευτη και κάθε κράτος δημοκρατικό έχει υποχρέωση να διαθέτει επαρκείς πόρους για την υγεία του πηθυσμού.

Τα κοινοβούλια σήμερα υπολειτουργούν σταδιακά όμως θα επανέλθουν, όμως η προστασία των προσωπικών δεδομένων , η ιδιωτικότητα και το δικαίωμα εργασίας υπάρχει περίπτωση εγκαθίδρυσης μιας διαρκής επιτήρησης.

Η διαφοροποίηση ενός αυταρχικού κράτους από ένα κράτος διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων αντιμετωπίζεται ακριβώς στην αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Για να νικήσουμε και να βγουν οι κοινωνίες δυνατότερες στο παγκοσμοποιημένο περιβάλλον απαιτείται από τις κυβερνήσεις κοινωνική ευθύνη και να επιστρέψουμε γνωρίζοντας τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν από τις κυβερνήσεις, πρέπει να υπάρξει παγκόσμια αλληλεγγύη και ανταλλαγή πληροφοριών. 

Είναι και συνιστάται ευκαιρία για την ΕΕ να ισορροπήσει το παγκόσμιο περιβάλλον και να αναλάβει ευθύνες  αφού οι ΗΠΑ με τον Τραμπ αποποιήθηκαν το ρόλο της Παγκόσμιας ηγεσίας και έχει καταστήσει σαφές ότι ενδιαφέρεται για το μεγαλείο της Αμερικής,  έχει εγκαταλείψει και τους στενότερους συμμάχους των ΗΠΑ και δεν ενδιαφέρεται για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Ο κόσμος μετά τον κορωνοϊο θα είναι διαφορετικός. Θα κλονιστούν πολλές βεβαιότητες στην οικονομία , την τεχνολογία και την ασφάλεια. Ο δρόμος είναι μεγάλος για να ξεπεράσουμε όλα αυτά , αλλά αυτή η κρίση θα συμβάλλει ώστε να έρθουν τα κράτη μέλη πιο κοντά συνειδητοποιώντας ότι η μοίρα μας ως ευρωπαίοι είναι κοινή.

 

Συμπεράσματα μετά από την ανάλυση της κρίσης που έρχεται σε παγκόσμιο επίπεδο

 

Υπάρχουν μικρές συνάφειες μεταξύ χρηματοπιστωτικής και κρίσης του 2008 με του κορωνοϊου. Η κρίση αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη και μάλιστα σε διαφορετικά επίπεδα.

 Η επιθυμία των ανθρώπων για ριζικές παγκόσμιες αλλαγές δεν φτάνουν. Χρειάζεται και η βούληση των ισχυρών ηγετών, οι οποίοι επέλεξαν την ασυμφωνία και απομόνωση από το να υιοθετήσουν την πορεία της παγκόσμιας αλληλεγγύης. Εάν δε φύγει ο Τραμπ  μετά τις εκλογές στις ΗΠΑ πιθανόν να οδηγηθούμε σε χειρότερες καταστάσεις στο μέλλον. Η πανδημία έπληξε την καρδιά της λαϊκίστικής αντίληψης όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και ΗΠΑ, όχι Κίνα καθότι διακρίνουμε ένα ιδιόμορφο καθεστώς. Οι λύσεις δεν είναι απλές. Οι περισσότεροι λαϊκιστές ηγέτες αντέδρασαν με οργή. Οι συνέπειες φαίνονται από τις αντιδράσεις των ΗΠΑ, η οποία επέλεξε τον απομονωτισμό, επιβάλλοντας μέτρα όπως δασμοί στα εισαγόμενα προϊόντα, σύγκρουση με Κίνα και Ευρώπη σταμάτημα της χρηματοδότησης στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας Π.Ο.Υ αποχώρηση από το Παρίσι όπου συζητούσαν οι G20 για την κλιματική αλλαγή.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο ιός είναι μια απλή γρίπη. Ο Τζόνσον μοίραζε χειραψίες λίγο πριν μπει στην εντατική. Ο Μπολσονάρο ζητούσε να φερθούμε «αντρίκια». Ο Ερντογάν είχε τη θεωρία ότι το DNA των Τούρκων παράγει ανοσία στον ιό. Η πανδημία αποδομεί τη φαντασιακή κοινότητα που έχει επινοήσει ο λαϊκισμός απέναντι στην ΕΛΙΤ, αλλά το σύνολο της κοινωνίας απέναντι του αόρατου εχθρού.

Μετά την πανδημία βήμα βήμα θα υπάρξει χαλάρωση των μέτρων. Όπως συμβαίνει σε κάθε έκτακτο  ακραίο γεγονός, η κρίση φέρνει με επιτακτικό τρόπο, κοινωνικά ζητήματα που μέχρι σήμερα δεν έχουν αντιμετωπιστεί επαρκώς σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η ενίσχυση της ανισότητας, αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα θα είναι ίσως η πιο σημαντική επίπτωση της πανδημίας. Η συνέχιση της πορείας στις αυξημένες ανισότητες σε επίπεδο εισοδήματος , πλούτου και ευκαιριών πιθανόν να φέρει την κοινωνία σε συγκρούσεις και πολλαπλασιασμό των ρήξεων.

Είναι ανάγκη λοιπόν να υπάρξει συνεργασία για κοινωνική ανάκαμψη. Στο επίπεδο της Ευρώπης πρέπει να υπάρξει συνεργασία μεταξύ των  χωρών για την ανάπτυξη. Είναι θετική  η απόφαση για Ευρωπαϊκό ταμείο Ανάκαμψης  για ενίσχυση όλων των χωρών  και κυρίως αυτών που αντιμετωπίζουν τα χρήματα σαν επιδότηση και όχι να περάσουν στο χρέος.

Οι επιχειρήσεις προγραμματίζουν επενδύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο κυρίως στον τομέα της τεχνολογίας (τεχνητή νοημοσύνη, ρομποτική). Αυτό θα δημιουργήσει ανεργία και πρέπει να είναι προσεκτικές οι κυβερνήσεις πως θα το αντιμετωπίσουν.

Πως θα αντιμετωπιστεί η ανεργία αφού κατά κύριο λόγο θα πληγούν οι ευρωπαϊκές χώρες. Αρχική εκτίμηση 6% ανεργία, ήτοι 15 εκ. άνεργοι. Προστασία των ανέργων και όχι κρατικοκεντρικά κράτη αλλά αύξηση της ανταγωνιστικότητας με επενδύσεις.

Η Ελλάδα ευνοείται διότι έχει χαμηλό κόστος εργασίας και αξίες άρα ευνοείται για επενδύσεις. Απαιτείται λοιπόν να συνεργαστούν οι κυβερνήσεις και οι διεθνείς θεσμοί.

Σχετικά με τον περιορισμό της ελευθερίας σε μια προσωποκρατική έννομη τάξη, όπως η ελληνική και η ευρωπαϊκή πρέπει να είναι έννομοι, εύλογοι ανάλογα με τον σκοπό για τον οποίο επιβάλλονται και να μη θίγουν τον πυρήνα της. Να μην υπερβαίνουν τα όρια που θέτει η ανάγκη που τους νομιμοποιεί. Η αλήθεια είναι ότι η διαλεκτική αυτή κινδυνεύει από τους ιούς της αυθαιρεσίας , της δημαγωγίας  που ενδημούν στην περιοχή της εξουσίας.

Είμαι αισιόδοξος ότι η αυθαιρεσία της εξουσίας για χρήση της πληροφορικής προς ίδιον όφελος δε θα περάσει σε μια κοινωνία με αλληλεγγύη και προσωπική ευθύνη.

Τελειώνοντας, Παγκοσμιοποίηση όχι μόνο οικονομική αλλά και κοινωνική αλληλεγγύη στο σύνολο της κοινωνίας.